«اِن اللّه يُدْخِل الَّذين آمَنوُا وَ عَمِلُوا الصّالِحات جَنّات تَجْري مِن تَحْتِهَا الاْنْهارُ يُحَلَّوْن فيها مِن اَساوِرَ مِن ذَهَب وَ لُؤْلُؤْاً وَ لِباسُهُم فيهاحَريرٌ وَ هُدُوا اِلي الطَّيِّب مِن الْقَوْل وَ هُدُوا اِلي ' صِر'اط الْحَميدِ»(حج 24-23)

«حقيقت اين است خداوند كساني را كه ايمان ‌آورده و كارهاي شايسته كرده اند، در باغ ها و (بهشت هايي) كه از زير (درختان) آن نهرها روان است، درآورده و (داخل مي گرداند) در آنجا با دستبندهايي ‌از طلا و مرواريد آراسته مي شوند و لباسشان در آن جا از حرير(پرنيان) است. (پس از قرار گرفتن در چنين وضعيتي) هدايت ‌مي شوند به گفتار پاك و (پاكيزه) و به سوي راه خداي ستوده (و حميد) هدايت مي گردند.»

اين آيه به حقايقي اشاره دارد كه براي ارباب ذوق ديوانه كننده ‌است. اين گفتار و سخن پاكيزه چيست؟ از ابن عباس نقل شده كه به شهادت «لااله الاالله» هدايت مي شوند. در بهشت به هر جا كه نگاه ‌مي كند، مي گويد: لااله الاالله. امّا چه گفتني و چه تبعات و آثاري پس ازاين گفتن و خواندن مي آيد؟ فقط اهلش مي دانند و بس، از ابن زيد نقل شده كه به اين گفتار پاكيزه «الله اكبر» نيز اضافه مي شود و اهل بهشت مدام الله اكبر مي گويند و دائماً سير صعودي و تكاملي را طي مي كنند. حضرت رسول اكرم (ص) شاهد جمال حق بود و هر چه پيش مي رفت ‌و بيشتر مي رسيد، مي فرمود: الله اكبر، باز بيش تر مي ديد و مي يافت كه ‌نمي توان خداوند را توصيف كرد و دوباره مي فرمود: «الله اكبر».

من همان دم كه وضو ساختم از چشمه عشق

‌چار تكبير زدم يكسره بر هر چه كه هست

اين آيه اشاره دارد كه پس از قرار گرفتن در بهشت، بهشتيان به سخن پاكيزه و به صراط حميد هدايت مي شوند، پس معلوم مي شود كه ‌تازه در آن جا راه به خصوصي شروع مي گردد و راهي كه حركت در آن ‌نباشد، راه نيست. اين آيه مي گويد: خداوند با اسم «حميد» خود مؤمنان ‌و مشتاقان را به آنجا كه بايد ببرد، مي برد.

1 ـ يكي از سر فصل هاي حركت و بازگشت به سوي خداوند متعال، «نفخ صور» است. اين مرحله در سير تكاملي و بازگشت هستي به سوي حضرت حق لازم و ضروري مي باشد.

2 ـ كل وجود كلام خداوندند كه از مقام احديت آغاز گشته و در شكل خاص خود ادامه دارد. عرفاء دم سازنده موجودات يا كلمه الهي را «نفس الرحمن» نام نهاده اند. يعني دمي از رحمن كه هستي و عوالم وجود و موجودات را به وجود آورده و هنوز اين دم ادامه دارد.

3 ـ در مجموع سه دم وجود دارد؛ دم وجود دهنده و سازنده، دم قابض و گيرنده و دم باسط كه وجود دوباره به موجودات مي دهد، ولي نه مانند وجودي كه با دم سازنده به موجودات داده مي شود.

4 ـ دم قابض يا نفخ صور اوّل، صيحه اي وحشتناك و مهيب است كه با آغازش همه هستي را هراس فرا گرفته و بر اثر آن، همه موجودات بي هوش و مدهوش گشته و جنبه وجه الخلقي خود را از دست مي دهند.

5 ـ نفخ صور اوّل يا دم مرگ دفعي نبوده، بلكه تدريجي است، به اين معنا كه اين قبض، گرفتن، هلاك كردن و ميراندن به عنوان مقدمه اي و مرحله اي براي ظهور و بروز عالم قيامت از عالم ماده و دنيا شروع شده، عالم برزخ را فرا گرفته و پس از آن تا عالم مجردات ادامه مي يابد.

6 ـ عده اي از لوازم نفخ صور اوّل استثنا شده اند، اين ها، افرادي هستند كه جنبه بالاتري از مخلوق داشته و در حقيقت چيزي از خود به عنوان مخلوق ندارند، بلكه فاني در خدا گشته اند و متصف به وجه الله، پس جنبه وجه الخلقي ندارند تا دم قابض، آن ها را فراگرفته و از آن ها چيزي ‌بستاند. مصداق اعلي و اصلي استثناشدگان، معصومان بوده و پس از آنان هر كس به مقدار ايمان، اخلاق و حركت خود، به سوي خداوند از اين حكم كلي استثناء مي گردد.

7 ـ چگونگي نفخ صور اول يكي از مسائل پيچيده و در عين حال مهّم ‌است، از جمع ميان آيات و روايات ـ كه با بيان هاي گوناگون لوازم نفخ صور را مطرح كرده اند ـ اين چگونگي تا حدي روشن مي شود. با نفخ صور اوّل، وجودهاي سرابي موجودات باطل گشته و با انهدام همه نسبت ها، تنها نسبت آن ها با خداوند باقي مي ماند و از آن جا كه وجود موجودات در مقابل وجود خداوند باطل و هيچ است، اين بطلان با نفخ ‌صور اوّل آشكار مي گردد، نه اين كه وجود داشته باشند و باطل شوند.

8 ـ پس از نفخه اوّل، نفخه دومي هست كه بر اثر آن، موجودات و عوالم وجود، هستي دوباره يافته و در محضر ربوبي حاضر مي گردند، امّاحقيقت نفخه احياء تنها زنده شدن دوباره نيست، بلكه عميق تر از آن است و آن عبارت از بروز و به ظهور رسيدن جنبه وجه الهي موجودات ‌و نظام هستي است كه باطن آن ها بوده و اين باطن كه قائم به حق است، با نفخه دوم به ظهور خواهد رسيد.

9 ـ آيات قرآن با تعبيرهاي متفاوت، حكايت گر اين حقيقت اند كه قيامت و جنبه وجه الهي موجودات هم اكنون هست، ولي از ما محجوب است، امّا پس از نفخه اول، كه جنبه خلقي موجودات از ميان مي رود و با نفخه دوم جنبه وجه الهي ظاهر و بارز خواهد گشت و با بالا رفتن حجاب ها، پرده ها و موانع خلقي، حقيقت قائم بودن به حق عيان خواهد شد.

10 ـ با نفخ اول، بدني كه در عالم خاكي و نظام دنيوي است، نقايص خود را از دست داده و سر فصل خاصي را در تداوم حركت خود پشت سرمي گذارد. روح نيز با نفخ اول در عالم برزخ با بطلان وجه خلقي آن عالم تحوّل اساسي كرده و مرتبه اي ممتاز را در ادامه حركت خود، شاهد است. با نفخه احيا، جسم و بدن مادي مانند همه ماديات و اجسام ديگر باجنبه وجه الهي ظاهر گشته و روح نيز همچون موجودات برزخي و مجرد با تحوّل جدّي بارز گشته و پس از آن، بدن و روح با قوانين جديد و مخصوص عالم قيامت و از دست دادن نقايص خود، پيوند دوباره ‌مي يابند.

11 ـ در نظام حشر ذرات بدني به اقتضاي روح بدن مي شود. از اين رو اگر روح، روحي باشد كه انسانيت خود را از دست نداده باشد، بدني كه با او پيوند مي يابد، به شكل انسان گشته و با روح متحد مي شود، امّا اگر روح، روحي باشد كه اوصاف حيواني يافته باشد، بدني ـ كه با او متحدمي گردد ـ به صورت همان حيواني ـ كه خصلتش بر روح غلبه يافته ـ درمي آيد و با روح پيوند مي يابد.

12 ـ بر اساس آيات قرآن، تمام هستي و از جمله انسان لحظه به لحظه باحضرت رب با چهره هاي مختلف در ارتباط است و هر يك از اسماي ربوبي، انسان را در نوع عمل، فكر، صفت و اخلاق ربوبيّت مي كند و درحقيقت اين انسان است كه با انتخاب مسير، راه، عملكرد و مقصد، خود را تحت يكي از اسماي ربوبي مي اندازد؛ چرا كه اسماي الهي واسطه هاي ‌فيض بوده، كل وجود و هستي به آنها منتهي شده، و از آن ها نشأت مي گيرد.

13 ـ روبه رو شدن با اسماي ربوبي آثاري را به دنبال دارد و از جمله اين ‌آثار بهشت يا بهشت ها و جهنم يا جهنم هاست؛ يعني بهشت از آثار لقاي ‌پروردگار با اسماي رحمت بوده، جهنم از آثار لقاي پروردگار با اسماي غضب، سخط، انتقام، طرد و ردّ مي باشد.

14 ـ آيات و روايات گوياي اين حقيقت است كه حركت و تكامل در عوالم بالاتر از برزخ نيز وجود دارد؛ يعني پس از ورود روح به عالم اوّل ‌از عوالم قيامت و پيوند آن با بدن، منازل، مواقف و سر فصل هايي در پيش روي انسان قرار مي گيرد كه هر يك به جاي خود، تحوّلي بزرگ در بازگشت انسان به سوي خداست.